Dieta dla cukrzyka – podstawowe założenia


Cukrzyca to przewlekła choroba powstała w wyniku zaburzeń gospodarki węglowodanowej w organizmie. Zaburzeniom tym towarzyszą także zaburzenia przemiany białek i tłuszczów. Cukrzyca charakteryzuję się przewlekłą hiperglikemią czyli zbyt wysokim poziomem glukozy we krwi czego przyczyną jest nieprawidłowe wydzielanie lub działanie insuliny.

Wyróżniamy kilka typów cukrzycy. Najbardziej znane to cukrzyca typu I, cukrzyca typu II i cukrzyca ciężarnych. Cukrzyca typu I jest dziedziczna, spowodowana nieprawidłową pracą trzustki a konkretnie uszkodzeniem komórek beta (wysepek Langerhansa), które u zdrowej osoby produkują insulinę. Z tego powody ten typ cukrzycy nazywamy insulinozależną, taką która wymaga stałego podawania insuliny.

Cukrzyca typu II (insulinoniezależna) czasem nazywana cukrzycą dorosłych, obecnie ujawnia się u coraz młodszych osób. Związana jest z otyłością (nieprawidłowe odżywianie, nadmierne spożywanie cukrów prostych i przetworzonej żywności) oraz brakiem aktywności fizycznej. Charakteryzuje się insulinoopornością (opornością tkanek na insulinę) lub zaburzeniami wydzielania insuliny.

Cukrzyca ciężarnych. Wywołują ją zaburzenia gospodarki hormonalnej i pojawia się u kobiet, które wcześniej miały prawidłowy poziom cukru we krwi. Szczególnie narażone na nią są kobiety z nadwagą i otyłe oraz takie które mają w rodzinie przypadki cukrzycy typu II. Należy regularnie kontrolować poziom glikemi ciężarnych ponieważ nierozpoznana cukrzyca może prowadzić do przedwczesnego porodu, niedojrzałości układu oddechowego czy upośledzenia działania mięśnia sercowego. Wiąże się także z wysoką masą urodzeniową dziecka a co za tym idzie większym ryzykiem urazów okołoporodowych matki oraz noworodka.

Z początku cukrzyca przebiega bezobjawowo a ok 50% przypadków pozostaje nierozpoznanych aż do chwili pojawienia się powikłań. Nieleczona cukrzyca prowadzi do uszkodzenia naczyń krwionośnych oraz nerwów, co w konsekwencji może skończyć się nawet udarem mózgu czy zawałem serca. Wieloletnie niewyrównanie poziomu cukru we krwi skutkuje niewydolnością nerek, utratą wzroku, powstaniem stopy cukrzycowej i amputacją nogi czy zaburzeniami funkcji seksualnych.

Osoby z cukrzycą powinny być pod stałą opieką lekarza diabetologa oraz dietetyka. Obok farmakologicznych metod leczenia cukrzycy, niezwykle ważne jest ścisłe trzymanie się specyficznych zaleceń żywieniowych. Najważniejszy jest odpowiedni rozkład makroskładników (węglowodanów, białek, tłuszczów), wyrównanie niedoborów oraz odpowiednia podaż mikroskładników (witamin i minerałów), włączenie odpowiedniej suplementacji oraz aktywność fizyczna. Niezwykle istotna jest też długość i jakość snu, który wpływa na gospodarkę węglowodanową.

Chorzy na cukrzycę powinni spożywać 4-6 posiłków dziennie w równych odstępach czasu, o w miarę stałych porach aby nie dopuścić do dużych wahań poziomu glukozy we krwi.  Dieta powinna być ustalana dla każdego indywidualnie i powinna uwzględniać płeć, wiek, masę ciała i aktywność fizyczną. Do tej pory cukrzykom zalecano aby węglowodany w diecie stanowiły 40-50% kaloryczności, jednak najnowsze wytyczne zakładają aby zawartość węglowodanów w diecie była ustalona indywidualnie w zależności od tolerancji chorego. Głównym źródłem węglowodanów diecie powinny być produkty o indeksie glikemicznym <55 (przykładowe produkty i ich IG w tabelach) a chory powinien unikać spożywania fruktozy, produktów z syropem glukozowo fruktozowym, cukru, słodyczy, suszonych owoców oraz słodkich napojów. W praktyce nie oznacza to że osoba z cukrzycą nie może jeść owoców, jednak nie powinna ich jeść w nadmiernych ilościach. Jeden owoc zjedzony w całości – tak, soki wyciskane – nie, ze względu na pozbawienie ich znacznej części błonnika który będzie opóźniał uwalnianie glukozy do krwi. Głównym źródłem węglowodanów powinny być warzywa (jedzone w całości, jak najmniej rozdrabniane), oraz węglowodany złożone jak produkty z mąki razowej, gruboziarnistej (chleb razowy, makaron pełnoziarnisty), grube kasze (pęczak, gryczana, jaglana), brązowy, dziki, czerwony ryż. Tłuszcze powinny stanowić 30-35% ogólnej wartości energetycznej diety i pochodzić głownie z dobrych źródeł roślinnych (olej rzepakowy, oliwa z oliwek, awokado, tłuste ryby morskie, orzechy, pestki i nasiona). Udział białek w diecie  powinien wynosić 12-15% przy czym ponad połowa powinna pochodzić z produktów zwierzęcych (mięsa, dobrej jakości wędlin, drobiu, ryb, mleka, serów, jaj).

Ważna jest także jest też zwartość błonnika w diecie chorego na cukrzycę. Bierze on bowiem  udział w regulacji poziomu glukozy opóźniając jej wchłanianie do krwi i zapobiegając hierglikemi poposiłkowej.

Kolejną rzeczą jest utrzymanie prawidłowego poziomu cholesterolu. Stężenie cholesterolu całkowitego powinno wynosić < 175 mg/dl, cholesterolu LDL („złego”) < 70 mg/dl, HDL („dobrego”) > 40  mg/dl, natomiast triglicerydów < 150 mg/dl. Jeśli te wartości są zaburzone, znacznie zwiększa się ryzyko miażdżycy i zawałów. Spożywane tłuszcze powinny być głównie pochodzenia roślinnego (wymienione powyżej) a podaż i stosunek kwasów omega 3 (przeciwzapalnych) do kwasów omega 6 (prozapalnych) powinien wynosić 1-4 a nawet 1-2. Najlepszym źródłem kwasów omega 3 są dobrej jakości oleje roślinne (nierafinowany olej rzepakowy – tylko na zimno, olej lniany – tylko na zimno), nasiona lnu – tylko świeże, orzechy – tylko świeże, pestki, jaja – tylko od „szczęśliwych” kur, a także ryby. Należy jednak pamiętać, że kwasy omega 3 są bardzo niestabilne i wysokich temperaturach oraz pod wpływem światła utleniają się do postaci toksycznych, dlatego tak ważna jest świeżość produktów je zawierających!

Ogromne znaczenie u osób z cukrzycą ma także poziom Wit D3. Jej stężenie we krwi powinno wynosić minimum 40 ng/dl. Prawidłowe poziomy tej witaminy przyczyniają się do większej wrażliwości komórek na insulinę i poprawy profilu lipidowego, czyli obniżenia poziomu złego cholesterolu a podwyższenia tego dobrego. Naturalnymi źródłami Wit D z pożywienia są tłuste ryby morskie (śledź, pstrąg tęczowy, węgorz), jajka, przetwory mleczne oraz grzyby. Bezkonkurencyjnie najlepszym źródłem Wit D jest słońce. Wystarczy 15 min na pełnym słońcu z odsłoniętymi przedramionami i łydkami (bez kremów z filtrem!) aby dostarczyć organizmowi dzienną potrzebną dawkę. W miesiącach bez słońca (od października do kwietnia) należy tą witaminę suplementować w postaci tabletek lub kropli.

Poprawa wrażliwości komórek na insulinę jest jednym z kluczowych elementów leczenia cukrzycy. W tej kwestii wspaniale sprawdza się cynamon, który w dawce 1g/dzień (ok 1/5 łyżeczki) obniża glikemię poprzez stymulację wychwytu glukozy przez komórki, z podobną skutecznością co insulina.

Poza tym dieta osoby z cukrzycą powinna być podobna do diety zdrowej osoby. Powinna opierać się o niskoprzetworzone produkty pochodzące z dobrych, znanych nam źródeł. Powinna być bogata w świeże i gotowane warzywa, w mniejszym stopniu owoce. Potrawy powinny być głownie gotowane, pieczone, duszone, a nie smażone. Panierki, przygotowywanie w głębokim tłuszczu, nadmierna ilość masła, produktów z białej mąki (naleśniki, pierogi, ciasta), alkohol są niewskazane. Wskazane jest natomiast picie dużej ilości wody, co najmniej 2l dziennie. W związku z tym, że każdy organizm jest inny inne też będą jego reakcje na poszczególne pokarmy. Np. jedna osoba będzie dobrze tolerować zjedzenie banana i jej poziom cukru we krwi wzrośnie nieznacznie, u innej osoby konieczne będzie zamienienie go na inny owoc.

Obserwuj swój organizm, naucz się go, a na pewno podziękuje Ci lepszym zdrowiem oraz samopoczuciem! ;).

TABELA PRZYKŁADOWYCH PRODUKTÓW I ICH INDEKSU GLIKEMICZNEGO (IG)

Indeks-Glikemiczny-Tabela


0 Komentarzy

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *